Институт бизнеса и права
Сборник научных трудов
Внимание!
При использовании материалов сборника ссылка на сайт и указание автора обязательно

 
новости
об институте
правила приёма
научная работа
      конференции
      СНО
часто задаваемые вопросы
форум
баннеры, игры, ссылки
Филиалы:

Нижневартовск
Череповец



Rambler's Top100  
 
 
 

designed by baranenko.com  

Powered by Sun

РАФАЛ СИКОРА*, ТАДЕУШ ЗАБОРОВСКИ.**
*Европейский Лизинговый Фонд в Кошалине, Польша
**Западная Высшая Школа Экономики и Международных Финансов Зелёна Гура, Польша

Лизинговый рынок в Польше и его перспективы на фоне экономического кризиса

В данной статье представлены макроэкономические обоснования лизингового рынка в Польше на фоне экономического кризиса. В рамках статьи рассмотрено сравнение источников финансирования инвестиций из собственных средств, при помощи банковского кредита и лизинга. Показано, что последний из источников (лизинг) может быть самым доступным и самым привлекательным для предприятий в условиях экономического спада. При анализе обоснований лизингового рынка уделено особое внимание на такие дополнительные факторы развития лизингового рынка как формирование валового национального продукта, величина лизинговой стоимости и инвестиционная привлекательность. Проанализирован период от 2007 г. до первого полугодия 2010 г.

Rafal SIKORA*, Tadeusz ZABOROWSKI**
*Europejski Fundusz Leasingowy Oddzial w Koszalinie, Polska
**Zachodnia Wyzsza Szkola Handlu i Finansow Miedzynarodowych im. Jana Pawla II w Zielonej Gorze, Polska

RYNEK LEASINGOWY W POLSCE I JEGO PERSPEKTYWY NA TLE KRYZYSU GOSPODARCZEGO

Wstep

Niewatpliwie ostatnie lata, ktore uplynely pod znakiem kryzysu swiatowej gospodarki przyczynily sie z jednej strony do zmniejszenia dynamiki dzialan o charakterze inwestycyjnym w sektorze prywatnym i publicznym, z drugiej strony do poszukiwania takich rozwiazan realizacji projektow inwestycyjnych, aby nawet w warunkach recesji gospodarczej moc skutecznie wdrazac je w zycie. Z tego punktu widzenia leasing postrzega sie jako jedno z najwazniejszych alternatywnych zrodel finansowania inwestycji wobec takich zrodel jak srodki wlasne, czy kredyt bankowy.

Srodki wlasne i kredyt bankowy jako zrodla finansowania inwestycji

Z gospodarczego punktu widzenia kapital traktuje sie przede wszystkim jako dobro o charakterze finansowym, ktore pozwala rozpoczac lub kontynuowac dzialalnosc gospodarcza . Zgodnie z tak przyjeta terminologia kapitalem jest dobro finansowe, lub tez materialne o okreslonej wartosci pienieznej, wykorzystywane w prowadzonej przez podmiot gospodarczy dzialalnosci, dzieki czemu podmiot ten uzyskuje dochod. W ujeciu szerszym kapital to suma abstrakcyjnych wartosci majatku, ktory jest zaangazowany w danym podmiocie gospodarczym. Suma tych wartosci majatku odzwierciedlona jest w bilansie podmiotu po stronie pasywow .

Podstawowa klasyfikacja kapitalu obejmuje podzial na kapital wlasny i kapital obcy . W warunkach dekoniunktury gospodarczej, gdy mozliwosc poniesienia strat radykalnie sie zwieksza, inwestorzy sa znacznie mniej sklonni do ryzyka zwiazanego z wydatkowaniem srodkow wlasnych, w szczegolnosci w odniesieniu do finansowania lub wspolfinansowania inwestycji.

Pozyskiwanie kapitalu obcego wiaze sie zatem z okreslonymi kosztami, zarazem jednak pozwala na realizacje inwestycji przekraczajacych mozliwosci finansowe danego podmiotu .

Jednym z najwazniejszych zrodel kapitalu obcego jest kredyt bankowy. Kredytobiorca zobowiazuje sie do wykorzystania pozyskanych srodkow pienieznych zgodnie z zawarta umowa, zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w wyznaczonych terminach splaty, a takze zaplaty prowizji od udzielonego kredytu , .

Swiatowy kryzys gospodarczy z 2008 r. sprawil, ze w sektorze bankowym zmniejszylo sie zaufanie zarowno bankow wzajemnie do siebie, jak i bankow do klientow. Okazalo sie, ze czesc podmiotow gospodarczych nie jest w stanie sprostac oczekiwaniom bankow, co zmusilo je do zwrocenia wiekszej uwagi na takie alternatywne zrodla finansowania inwestycji jak leasing.

Charakterystyka podstawowych uslug leasingowych

Pod pojeciem leasingu rozumie sie upowaznienie przez wlasciciela wskazanych skladnikow majatkowych udzielone na podstawie umowy okreslonemu podmiotowi, do uzytkowania tych skladnikow w ustalonym okresie . Z tak skonstruowanej umowy leasingowej wynika, ze stronami w niej wystepujacymi sa: leasingodawca (finansujacy) i leasingobiorca (korzystajacy).

Najczesciej wykorzystywanymi rodzajami leasingu sa: leasing operacyjny i leasing finansowy. Typowa cecha leasingu operacyjnego jest krotki czas trwania umowy. Sluzy on przede wszystkim do zaspokajania biezacych potrzeb uzytkowania srodkow trwalych przez podmioty gospodarcze. Dlatego tez tego rodzaju leasing znajduje szczegolne zastosowanie w podmiotach gospodarczych dzialajacych sezonowo. Nie musza one wowczas ponosic wysokich kosztow zwiazanych z zakupem potrzebnych dobr, ktore beda wykorzystywane tylko przez jaki czas. W leasingu operacyjnym przedmiot umowy po jej zakonczeniu powraca do leasingodawcy. Ponadto leasingodawca ponosi pelne ryzyko zwiazane z udostepniana rzecza (koszty utrzymania, koszty naprawy, koszty ubezpieczenia itp.) .

Istota leasingu finansowego jest korzystanie przez leasingobiorce z oddanego mu w leasing przedmiotu przez okres, ktory jest zblizony do okresu jego uzywalnosci gospodarczej (przyjmuje sie, ze jest to okres od 3 do 10 lat, a w niektorych przypadkach powyzej 10 lat). Umowa leasingu finansowego nie przewiduje zazwyczaj mozliwosci jej rozwiazania przed wyznaczonym terminem wygasniecia. Zarazem jednak przewiduje opcje wykupu, ktora oznacza zobowiazanie leasingodawcy do sprzedazy przedmiotu leasingu leasingobiorcy jesli po okresie umowy wyrazi on taka chec . Chociaz prawnym wlascicielem przedmiotu leasingu w ramach umowy leasingu finansowego jest finansujacy, to jednak z ekonomicznego punktu widzenia faktycznym wlascicielem staje sie leasingobiorca .

Otoczenie makroekonomiczne rynku uslug leasingowych w Polsce

Dokonujac charakterystyki otoczenia makroekonomicznego rynku uslug leasingowych w Polsce nalezy miec na wzgledzie przede wszystkim kryzys gospodarczy, ktory wybuchl na rynkach finansowych w 2008 r., a ktorego skutki odczuwane sa do dzisiaj niemal na calym swiecie, nie tylko w sektorze bankowym, ale rowniez w innych obszarach istotnych dla rozwoju gospodarczego.

W sektorze bankowym nastapilo zaostrzenie kryteriow kredytowych . Znalazlo to odzwierciedlenie w spadku dynamiki kredytow dla podmiotow gospodarczych oraz gospodarstw domowych, co jeszcze bardziej oslabilo podejmowanie nowych inicjatyw inwestycyjnych.

Wymienic mozna nastepujace determinanty rynku uslug leasingowych, wystepujace na poziomie makroekonomicznym: ksztaltowanie sie produktu krajowego brutto okreslajacego kondycje calej gospodarki, produkcje sprzedana przemyslu, okreslajaca rozwoj branzy przemyslowej, oraz poziom nakladow inwestycyjnych wskazujaca w sposob najbardziej bezposredni na mozliwe zapotrzebowanie na uslugi leasingowe. Ksztaltowanie sie PKB Polski w latach 2007-2010 zilustrowano na wykresie 1.


Wykres 1. Ksztaltowanie sie PKB Polski w latach 2007-2010

Zrodlo: na podstawie danych Glownego Urzedu Statystycznego

Poziom PKB Polski wyraznie pokazuje, ze spowolnienie gospodarcze nastapilo juz w 2008 r., czyli wraz z pierwszymi przejawami kryzysu gospodarki swiatowej. Nie bylo ono jednak jeszcze tak wyrazne i odczuwalne jak w kolejnym roku, kiedy PKB spadlo do poziomu 1,8% i bylo najnizsze od czasu tzw. kryzysu rosyjskiego z lat 2001-2002 . Tak radykalny spadek PKB wiazal sie z licznymi konsekwencjami w wielu obszarach gospodarki, w tym takze na rynku uslug leasingowych. Niekorzystne sygnaly plynace z gospodarki na temat tempa jej rozwoju wplynely na zwiekszenie ostroznosci w zakresie realizacji nowych inwestycji i tym samym ich ograniczanie lub przesuniecie w czasie. To z kolei przelozylo sie na zmniejszenie zapotrzebowania na uslugi leasingowe.

Kolejnym czynnikiem okreslajacym uwarunkowania rynku uslug leasingowych jest ksztaltowanie sie dynamiki produkcji sprzedanej przemyslu. Wskaznik ten zalicza sie do glownych miernikow dzialalnosci gospodarczej (przemyslowej, budowlano-montazowej, transportowej itp.) przedsiebiorstw i firm przemyslowych. Im wyzszy jest poziom tego wskaznika, tym wieksza jest intensywnosc dzialalnosci gospodarczej w kraju. Pozadana sytuacja dla firm leasingowych jest sytuacja, w ktorej dynamika produkcji sprzedanej przemyslu wzrasta (wykres 2).


Wykres 2. Ksztaltowanie sie dynamiki produkcji sprzedanej przemyslu w Polsce w latach 2007-2010**

Zrodlo: na podstawie danych Glownego Urzedu Statystycznego.

Podobnie jak w przypadku ksztaltowania sie PKB, tak rowniez w przypadku dynamiki produkcji sprzedanej przemyslu pierwsze skutki kryzysu gospodarczego pojawily sie w 2008 r. Wartosc wskaznika spadla z 9,5% w 2007 r. do 3,6% w 2008 r. Sytuacja pogorszyla sie jeszcze bardziej w 2009 r. kiedy to wskaznik zanotowal ujemna wartosc (-3,5%). Oznaczalo to znacznie oslabienie intensywnosci dzialalnosci gospodarczej. Z punktu widzenia firm swiadczacych uslugi leasingowe „ochladzanie sie” gospodarki w jej najwazniejszych galeziach, i zarazem o tak istotnym znaczeniu dla leasingu, wiazalo sie ze slabnacym zapotrzebowaniem na oferowane w tym zakresie uslugi.

Niewatpliwie stwierdzic nalezy, ze w latach 2008-2009 uwarunkowania makroekonomiczne rynku leasingu byly niekorzystne. Kluczowym negatywnym czynnikiem byly skutki kryzysu gospodarczego, ktory w Polsce przejawil sie oslabieniem tempa wzrostu gospodarczego i zmniejszeniem intensywnosci dzialalnosci gospodarczej.

Rynek uslug leasingowych na tle kryzysu gospodarczego

Analizujac rynek leasingowy na tle kryzysu gospodarczego nalezy przede wszystkim uwzglednic jego silne powiazanie z dynamika inwestycji. Porownanie wartosci rynku uslug leasingowych z wartoscia inwestycji w latach 2007-2010 przedstawiono na wykresie 3.


Wykres 3. Rynek leasingu ogolem a inwestycje ogolem (w mld zl)

Zrodlo: Zwiazek Przedsiebiorstw Leasingowych.

W 2007 r. wartosc rynku uslug leasingowych wyniosla 32,6 mld zl, co stanowilo 16,9% udzial leasingu w finansowaniu inwestycji. W kolejnym roku zaobserwowano reakcje wyprzedzajaca spodziewane spowolnienie gospodarcze i rynek uslug leasingowych zaczal stopniowo stabilizowac sie. Do dalszego wyhamowania rynku najbardziej przyczynil sie sektor pojazdow ciezarowych, gdzie spadki siegnely prawie 40%. Skutkiem tego bylo znacznie zmniejszenie wartosci rynku leasingu w 2009 r. Potwierdzilo sie tym samym duze uzaleznienie firm leasingowych od kondycji branzy transportowej, ktora w najwiekszym stopniu odczula efekty kryzysu gospodarczego. Jednoczesnie rosnace naklady inwestycyjne, ktorych dynamika zostala tylko nieznacznie wyhamowana, to w duzej mierze zasluga publicznych inwestycji infrastrukturalnych, ktore wspolfinansowane byly ze srodkow pochodzacych z funduszy unijnych . Udzial inwestycji sfinansowanych za pomoca leasingu w inwestycjach ogolem w latach 2007-2010 zilustrowano na wykresie 4.


Wykres 4. Udzial inwestycji sfinansowanych za pomoca leasingu w inwestycjach ogolem

Zrodlo: Zwiazek Przedsiebiorstw Leasingowych.

Udzial procentowy inwestycji sfinansowanych za pomoca leasingu w inwestycjach ogolem najpelniej obrazuje stopien spowolnienia wzrostu rynku uslug leasingowych w Polsce. Relatywnie niskiemu spadkowi inwestycji ogolem w analizowanych latach towarzyszyla gleboka zapasc w branzy transportowej, gdzie inwestycje spadly radykalnie. Branza ta jest kluczowa dla firm leasingowych. W efekcie udzial procentowy „inwestycji leasingowych” zmalal z 16,9% w 2007 r. do 10,5% w 2009 r. Dopiero w pierwszym polroczu 2010 r. obserwuje sie pierwsze oznaki mozliwego ozywienia rynku uslug leasingowych. Za odbiciem tym stoi glownie segment pojazdow lekkich, ktory zostal napedzony przez sprzedaz pojazdow societe. Przy czym jest to w duzej mierze reakcja na zapowiadane zmiany w odliczaniu podatku Vat .

Perspektywy dalszego rozwoju leasingu

Kryzys gospodarczy i zwiazane z tym istotne ograniczenie lub przesuniecie w czasie procesow inwestycyjnych zwlaszcza w branzy transportowej wywarlo bezposredni wplyw na caly rynek leasingu. Jednakze czesc firm, ktorych dostep do zrodel finansowania w postaci kredytu bankowego zostal znacznie utrudniony, poszukuje alternatywnych sposobow realizowania inwestycji. Taka alternatywa moze stac sie leasing zwrotny, ktory ma charakter dlugoterminowego finansowania, a nad kredytem obrotowym ma ta przewage, ze moze skutecznie poprawiac wskazniki bilansowe danego podmiotu gospodarczego . Pomimo zaostrzonych kryteriow procedur udzielania finansowania przez firmy leasingowe oraz wzrostu jego kosztow, leasing w dalszym ciagu pozostaje znacznie bardziej elastycznym instrumentem finansowania inwestycji od kredytu bankowego. Leasing pozostaje takze istotnym rozwiazaniem dla tych firm, ktore stosunkowo najmniej zostaly dotkniete kryzysem gospodarczym, rozwijaja sie i potrzebuja dogodnych form finansowania planow inwestycyjnych .

Uzyskiwane przez firmy leasingowe w pierwszym polroczu 2010 r. wyniki finansowe, ktore sa znacznie lepsze od tych z 2009 r. wychodza naprzeciw oczekiwaniom, ze juz w drugiej polowie 2010 r. nastapi znaczne odrodzenie inwestycji w sektorze prywatnym. Tym samym sytuacja na rynku uslug leasingowych powinna zaczac sie systematycznie poprawiac.

Podsumowanie

Rynek leasingowy w Polsce ulegl w latach 2008-2009 znacznemu zahamowaniu za sprawa skutkow kryzysu gospodarczego. Chociaz mniejsze tempo rozwoju gospodarczego nie wplynelo na znaczace zahamowanie inwestycji ogolem w kraju, stymulowanych srodkami unijnymi, to jednak zastoj w branzy transportowej w sposob bezposredni wplynal na pogorszenie kondycji wielu podmiotow oferujacych uslugi leasingowe. To wlasnie segment firm transportowych i powiazanych z nimi odpowiedzialny jest w najwiekszym stopniu za zmniejszenie zapotrzebowania na leasing. Jednakze sytuacja ulega stopniowej poprawie. Juz w pierwszym polroczu 2010 r. pojawily sie pierwsze oznaki ozywienia oraz wyraznego wzrostu intensywnosci dzialalnosci gospodarczej, co pozwala prognozowac, ze rynek leasingu ponownie powroci na sciezke dynamicznego rozwoju.



Literatura

1. Bien W., Zarzadzanie finansami przedsiebiorstwa, Difin, Warszawa 2005, s. 275.
2. Brealey R. A., S. C. Meyers, Podstawy finansow przedsiebiorstwa – Tom II, PWN, Warszawa 1999, s. 1051.
3. Budnikowski A., Miedzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE, Warszawa 2006, s. 419.
4. Karpus P., Zarzadzanie finansami przedsiebiorstwa, UMCS, Lublin 2006, s. 184.
5. Koralun-Bereznicka J., Zarzadzanie finansami przedsiebiorstwa, AM, Gdynia 2008, s. 61.
6. Krzeminska D., Finanse przedsiebiorstw, Wydawnictwo Wyzszej Szkoly Bankowej, Poznan 2002, s. 52.
7. Luczka T., Kapital jako przedmiot gospodarki finansowej malego i sredniego przedsiebiorstwa prywatnego, Politechnika Poznanska, Poznan 1997, s. 45, 47.
8. Piatkowska A., Polska 2009 – Raport o stanie gospodarki, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2009, s. 73.
9. Przybylska-Kapuscinska W., Posrednictwo finansowe w Polsce, CeDeWu, Warszawa 2000, s. 369.
10. Sobczyk M., Kalkulacje finansowe, Placet, Warszawa 2007, s. 208.
11. Szczepanski J., L. Szyszko, Finanse przedsiebiorstwa, PWE, Warszawa 2007, s. 68, 69.
12. Wisniewski B., Leasing moze byc sposobem na kryzys, 13 maj 2009 r. [w:] http://forsal.pl (20.10.2010).
13. Wyniki branzy leasingowej za I polrocze 2010 r. – Konferencja prasowa Zwiazku Polskiego Leasingu, Warszawa, 29 lipca 2010 r., s. 11, 13.
14. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1997 r. nr 140 poz. 939 z pozn. zm.)
15. Dane GUS
16. Dane Zwiazku Przedsiebiorstw Leasingowych


предыдущая статья следующая статья

Cборник научных статей
«Проблемы системной модернизации экономики России: социально-политический, финансово-экономический и экологический аспекты»,
СПб.: Институт бизнеса и права, 2010
© Институт бизнеса и права с 1994 года