Институт бизнеса и права
Сборник научных трудов
Внимание!
При использовании материалов сборника ссылка на сайт и указание автора обязательно

 
новости
об институте
правила приёма
научная работа
      конференции
      СНО
часто задаваемые вопросы
форум
баннеры, статьи, ссылки
Филиалы:

Нижневартовск
Череповец



Rambler's Top100  
 
 
 


designed by baranenko.com  

Powered by Sun

Т. Заборовски1, А. Калета2. Формы социальной помощи в Польше

Tadeusz Zaborowski1,  Alicja Kaleta.2 FORMY POMOCY SPOŁECZNEJ W POLSCE

 prof. dr hab. dr h. c. , Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej, Polska;  2 magister, Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna w Gdańsku, Polska

Wstęp

Jednym z podstawowych powodów udzielania pomocy [1] jest ubóstwo [2]. Oznacza to, że pomoc społeczna działa w sytuacjach, w których zostały zagrożone podstawowe warunki egzystencji osoby lub rodziny, bądź też jakość ich życia obniżyła się poniżej społecznie akceptowanego minimum[3]. Jej celem jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie osobom i rodzinom bytowanie w warunkach odpowiadających godności [4] człowieka.

Formy pomocy społecznej

Formą prowadzenia pracy socjalnej może być między innymi kontrakt socjalny, który należy rozumieć [5] jako pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. W kontrakcie można na przykład określić, że ośrodek  pomocy społecznej przyznaje świadczenia w określonej formie, wartości i na dany termin pod warunkiem wykonania przez świadczeniobiorcę działań polegających na odbyciu szkolenia zawodowego, poddaniu się leczeniu odwykowemu, podjęciu zatrudnienia, i tym podobne. W ten sposób z góry uświadamia się beneficjentowi, że takie świadczenie nie jest należnym mu uzupełnieniem dochodów, ale środkiem prowadzącym do jakiegoś celu
i równocześnie daje możliwość wykonania działania ekwiwalentnego w zamian za otrzymane środki. Znosi to dyskomfort związany z korzystaniem z pomocy oraz pozwala na stosowanie postulowanego przez badaczy pomagania umiarkowanego [6]. Aby ten instrument działał poprawnie, muszą jednak istnieć jakieś propozycje, głównie dotyczące podjęcia zatrudnienia, które umożliwiają jego zastosowanie. Brak możliwości zatrudnienia w gospodarce doświadczającej wysokiego bezrobocia i wynikające stąd tworzenie wymagań dotyczących działań pozorowanych, nieprowadzących do faktycznego rozwiązania problemu, wywołuje dodatkowy dyskomfort i frustracje u podopiecznych otrzymujących taką pomoc [7]. Dlatego obecnie przewidziano możliwość aktywizowania poprzez kierowanie podopiecznych do prac społecznie użytecznych oraz poprzez tak zwane zatrudnienie socjalne [8].

Zatrudnienie socjalne odbywa się poprzez skierowanie do uczestnictwa w zajęciach prowadzonych przez centrum integracji społecznej (CIS), które może być tworzone przez organizacje pozarządowe, wójta, burmistrza lub prezydenta miasta realizując usługi polegające na [9]:

1) kształceniu umiejętności pozwalających na pełnienie ról społecznych i osiąganie pozycji społecznych dostępnych osobom niepodlegającym wykluczeniu społecznemu,

2) nabywaniu umiejętności zawodowych oraz przyuczaniu do zawodu, przekwalifikowaniu lub podwyższaniu kwalifikacji zawodowych,

3) nauce planowania życia i zaspokajanie potrzeb własnym staraniem, zwłaszcza przez możliwość osiągnięcia własnych dochodów przez zatrudnienie lub działalność gospodarczą,

4) uczeniu umiejętności racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami pieniężnymi.

Przyjęcie osoby skierowanej do CIS następuje po podpisaniu z nią indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego, który w szczególności powinien określać: zakres i formy reintegracji zawodowej i społecznej; rodzaje sprawności psychofizycznych niezbędnych do podjęcia pracy oraz metod ich ćwiczenia; osoby odpowiedzialne za realizacje programu. W trakcie uczestnictwa w zajęciach uczestnik otrzymuje świadczenie integracyjne stanowiące 80% zasiłku dla bezrobotnych, przy tym w okresie miesięcznego okresu próbnego stanowi ono połowę zasiłku. Okres uczestnictwa wynosi rok i, jeżeli wystąpi taka potrzeba może być przedłużony o kolejne 6 miesięcy. Świadczenie integracyjne ulega zmniejszeniu za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności, co dodatkowo mobilizuje do systematycznego uczestnictwa w zajęciach. Po zakończeniu uczestnictwa w zajęciach w  CIS następuje skierowanie do pracy u pracodawcy lub w CIS albo podjęcie działalności gospodarczej w formie spółdzielni socjalnej. Zatrudnienie ma tutaj charakter wspierany, polegający na refundacji części kosztów zatrudnienia [10].

Opisane rozwiązania dostarczają prawnych instrumentów realizowania idei pracy socjalnej, jako działalności prowadzącej do ekonomicznego usamodzielnienia osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, jednak ich faktyczne wykorzystanie zależy, z jednej strony, od otrzymywanych środków finansowych, ale także od zaangażowania zarówno społeczności, jak i pracowników socjalnych w tego rodzaju pracę. Jak pokazuje praktyka pomocy społecznej, praca socjalna jest realizowana przez tę instytucję w ograniczonym zakresie. Generalnie pomoc świadczona podopiecznym ogranicza się do świadczeń pieniężnych i rzeczowych, a okres pobierania i częstotliwości ubiegania się o zasiłki zależy głównie od samych zainteresowanych. Wiele osób korzysta z pomocy społecznej nieprzerwanie od wielu lat, co w znacznym stopniu ogranicza ich zdolność do reintegracji i trwale uzależnia od świadczeń [11].

Kolejną grupą instrumentów finansowych, które mogą pozytywnie oddziaływać na zmniejszenie rozmiarów ubóstwa w Polsce, są świadczenia rodzinne, stanowiące pewien system o charakterze zaopatrzeniowym [12]. Jednym z podstawowych warunków nabycia uprawnień jest spełnienie kryterium dochodowego, które wynosi obecnie 504 zł na osobę, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności – 583 zł. Próg dochodowy jest poddawany weryfikacji, co 3 lata. System świadczeń rodzinnych jest adresowany do rodzin ubogich i zagrożonych ubóstwem, a zatem powinien być traktowany raczej jako instrument ograniczania biedy wśród rodzin z dziećmi niż elementem polityki prorodzinnej [13].

System świadczeń rodzinnych oparty jest o zasadę pomocniczości, uwzględniającą regułę, że osobami w pierwszej kolejności zobowiązanymi do łożenia na utrzymanie dzieci są ich rodzice. W przypadku, gdy ich środki i uprawnienia są niewystarczające do wychowania i utrzymania dzieci, przysługuje pomoc państwa w postaci świadczeń rodzinnych. W sytuacji osób samotnie wychowujących dzieci oznacza to konieczność zasądzenia alimentów na rzecz dziecka od drugiego z rodziców.

Do katalogu świadczeń rodzinnych zalicza się: zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego; świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne; dwa rodzaje zapomóg związanych z urodzeniem się dziecka.

Kwoty zasiłku rodzinnego różnicowane są w zależności od wieku dziecka
i wynoszą: 68 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia; 91 zł na dziecko w wieku powyżej 5 – 18 lat; 98 zł na dziecko w wieku powyżej
18 - 24 roku życia. Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z następujących tytułów:

1) urodzenia dziecka (1000 zł na dziecko; świadczenie jednorazowe),

2) opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (400 zł miesięcznie),

3) samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (400 zł miesięcznie;
dodatek z dniem 31 sierpnia 2005 r. zlikwidowany – obecnie realizowany wyłącznie na podstawie praw nabytych przed dniem 1 września 2005 r.),

4) samotnego wychowywania dziecka (170 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej niż 340 zł na wszystkie dzieci, w przypadku dzieci niepełnosprawnych kwotę dodatku zwiększa się o 80 zł, nie więcej niż o 160 zł na wszystkie dzieci);

5) wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej – na trzecie i kolejne dziecko
w rodzinie (80 zł miesięcznie),

6) kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (60 zł na dziecko do 5 roku życia, 80 zł – na dziecko od 5 do 24 roku życia);,Rozpoczęcia roku szkolnego (100 zł; świadczenie jednorazowe);

7) podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania (90 zł
na internat/stancję lub 50 zł na dojazd do szkoły).

Aby skorzystać z dodatków należy przede wszystkim mieć prawo do zasiłku rodzinnego. Ponadto, do każdego z dodatków wymagane jest spełnienie dodatkowych warunków związanych z tytułem (powodem) przyznania dodatku. Jednocześnie można pobierać kilka rodzajów dodatków.

Poza zasiłkami rodzinnymi i przysługującymi do nich dodatkami, w ramach świadczeń rodzinnych realizowane są dwa rodzaje świadczeń opiekuńczych:

1) Zasiłek pielęgnacyjny (153 zł miesięcznie) - świadczenie przysługuje niezależnie od dochodu rodziny i osoby, dlatego przyznawane jest nie na okres zasiłkowy, lecz na okres ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Przeznaczone jest dla niepełnosprawnych dzieci i niepełnosprawnych osób dorosłych oraz dla osób, które ukończyły 75 lat. Do zasiłku pielęgnacyjnego nie mają prawa osoby, które nabyły uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przy emeryturze lub rencie z FUS;

2) Świadczenie pielęgnacyjne (520 zł miesięcznie) - przyznawane jest osobom,
na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny (rodzice dziecka, krewni w linii prostej, rodzeństwo, rodzina zastępcza spokrewniona z dzieckiem), a także opiekunowi faktycznemu dziecka, który rezygnuje z pracy zawodowej, by opiekować się dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym szczególnej opieki. Świadczenie przysługuje, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 583 zł. Do 31 sierpnia 2008 r. świadczenie to przeznaczone było wyłącznie dla rodzica (lub osoby, która wystąpiła do sądu o przysposobienie dziecka) rezygnującego z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Zakończenie

Do katalogu świadczeń rodzinnych zaliczają się również dwa rodzaje zapomóg wypłacanych w związku z urodzeniem się dziecka:

1) Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka w wysokości 1000 zł, przysługująca niezależnie od dochodów rodziny; zapomoga ta finansowana jest ze środków budżetu państwa;

2) Zapomoga uchwalana i wypłacana przez gminę z jej środków własnych; gmina
w przypadku tego świadczenia sama decyduje, czy będzie dodatkowo realizować tego rodzaju świadczenie, ustala kryteria nabycia prawa do świadczenia oraz jego wysokość.

Niestety nie wszystkie mechanizmy poprawnie funkcjonują w tym systemie.

Literatura

1. Ustawa o pomocy społecznej Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593.

2. Ibidem, art. 2.1.

3. H. Szurgacz, Wstęp do prawa pomocy społecznej, Wrocław 1993, s.39.

4. Godność jest wartością konstytucyjną, gdyż Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. w art. 30 stanowi, iż przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela, oraz że jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

5. zgodnie z ustawową definicją z art. 6 pkt. 6.

6. S. Golinowska, Ubóstwo w Polsce. Badania, miary i programy jego zwalczania, „Praca Socjalna” 2002, nr 4, s. 37.

7. H. Brzuszczak, op. cit., s.39

8. Ustawa z 13 czerwca 2003 r., Dz. U. z 2003 r, nr 122, poz. 1143 ze zm.

9. Art. 3 pkt. 1 ust. o zatrudnieniu socjalnym

10. T. Sadowski, Ekonomia społeczna w Polsce – nowe perspektywy w przeciwdziałaniu wykluczeniu społecznemu, „Rynek Pracy” 2005, s. 21.

11. Ubóstwo i wykluczenie społeczne. Badania. Metody. Wyniki, red. S. Golinowska, E. Tarkowska, I. Topińska, IPiSS, Warszawa 2005, s. 316 – 324.

12. Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. 2003, Nr 228, poz. 2255 ze zm.

13. Tamże, s. 165.

Размер социальной помощи в Польше Проблема безработицы в современной России

Cборник научных статей
«Проблемы взаимодействия хозяйствующих субъектов реального сектора экономики России: финансово-экономический социально-политический, правовой и гуманитарный аспекты»,
СПб.: Институт бизнеса и права, 2011
© Институт бизнеса и права с 1994 года