Институт бизнеса и права
Сборник научных трудов
Внимание!
При использовании материалов сборника ссылка на сайт и указание автора обязательно

 
новости
об институте
правила приёма
научная работа
      конференции
      СНО
часто задаваемые вопросы
форум
баннеры, статьи, ссылки
Филиалы:

Нижневартовск
Череповец



Rambler's Top100  
 
 
 


designed by baranenko.com  

Powered by Sun

А.Калета1, Т.Заборовски2. Размер социальной помощи в Польше

 magister, Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna w Gdańsku, Polska;

 2 prof. dr hab. dr h. c., Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Bielsku Białej, Polska

Alicja Kaleta1, Tadeusz Zaborowski.2 ROZMIAR POMOCY SPOŁECZNEJ W POLSCE

Wstęp

 „Pomoc społeczna [1] jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie samodzielnie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości”[2]. Jednym z podstawowych powodów udzielania pomocy jest ubóstwo[3]. Istotną rolę odgrywają tu formy pomocy społecznej, które są niezbędne dla wsparcia osób i rodzin bez środków do życia[4].

Rozmiar pomocy społecznej

Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej powinny usamodzielnić się i zintegrować ze środowiskiem. Zadaniem pomocy społecznej jest nie tylko łagodzenie negatywnych skutków biedy, ale także przeciwdziałanie ubóstwu oraz trwałe jego usuwanie przez doprowadzenie do samowystarczalności dawnych podopiecznych. Osoby i rodziny[5] korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Warto podkreślić, że sformułowanie „umożliwienie przezwyciężenia”[6] wskazuje na konieczność zaangażowania się odbiorców pomocy społecznej w prowadzenie działań zmierzających do poprawy ich sytuacji. Ograniczenie działań pomocowych do tych osób i rodzin, które nie są w stanie pokonać trudnej sytuacji, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, wymusza aktywność obywateli oraz wskazuje na zasadę pomocniczości, jako jedną z podstawowych zasad przyjętych przy konstruowaniu założeń tej instytucji. Zatem budując podstawową instytucję polityki społecznej państwa powołaną do walki z ubóstwem, zakładano, że nie powinna ona znosić odpowiedzialności obywateli za własną sytuację materialną oraz zniechęcać do aktywności i trwale uzależniać od pomocy. Wręcz przeciwnie założono konieczność wykorzystywania własnych uprawnień, zasobów i możliwości przed zwróceniem się o pomoc oraz obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Założenia te wynikają w znacznej mierze z doświadczeń pomocy społecznej okresu transformacji, kiedy niewłaściwe rozwiązania polityki państwa, wbrew intencjom, przyczyniały się niejednokrotnie do rozszerzania strefy ubóstwa[7].

O adresowaniu pomocy społecznej głównie do osób ubogich świadczy również stosowanie testu dochodowego jako warunku przyznawania większości świadczeń. Kryterium dochodowe zostało określone kwotowo[8] i wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 351 zł, przy czym po raz pierwszy materialne kryterium przyznawania pomocy zostało dostosowane do poziomu interwencji socjalnej, który ma być weryfikowany co 3 lata[9].

Wprowadzony został podział świadczeń pomocy społecznej na pieniężne
i niepieniężne. Wśród zasiłków i usług z pomocy społecznej, które mogą znaleźć zastosowanie w ograniczaniu zjawiska ubóstwa, należy wymienić głównie świadczenia pieniężne, pracę socjalną i usługi bytowe. Te ostatnie mają na celu bezpośrednie zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej osobom, które nie są w stanie sobie tego zapewnić i polegają na udzieleniu schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania[10].

Do świadczeń pieniężnych[11] zaliczyć należy m.in.: zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek celowy, specjalny zasiłek celowy, zasiłek i pożyczkę na ekonomiczne usamodzielnienie.

Zasiłek stały przysługuje osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności i stanowi on uzupełnienie dochodu tych osób do wysokości kryterium dochodowego. Jego wysokość stanowi różnicę między kryterium dochodowym a rzeczywistym dochodem osoby lub rodziny potrzebującej wsparcia. Kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł oraz niższa niż 30 zł miesięcznie. Zasiłek nie przysługuje w razie zbiegu z rentą socjalną, świadczeniem pielęgnacyjnym, dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Sposób ustalania wartości świadczenia pozwala na uzyskanie łącznie dochodu na poziomie ustawowej granicy ubóstwa.

Zasiłek okresowy przeznaczony jest dla osób i rodzin, których dochód jest niższy od ustawowego kryterium oraz, których zasoby nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Zasiłek ten przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wartość zasiłku ustalana jest do wysokości różnicy między kryterium dochodowym pomocy społecznej
a dochodem, przy czym kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł, a docelowo niższa niż połowa tej różnicy. Zasiłek wypłacany jest miesięcznie przez okres ustalony przez ośródek pomocy społecznej na podstawie okoliczności badanej sprawy.

Zasiłek celowy przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, przez które należy rozumieć potrzebę życia codziennego, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istotnym innowacją jest możliwość przyznawania zasiłku celowego osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu i możliwości uzyskania świadczeń na podstawie o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne[12]. Ustawodawca nie określił jednak, w jakiej formie powinien być przyznany zasiłek celowy, dlatego też świadczenie to może być przyznane zarówno w formie pieniężnej jak i rzeczowej. Zasiłek celowy może być także przyznawany w formie biletu kredytowanego. Warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie przez osoby lub rodziny ubiegające się o jego utrzymanie kryterium dochodowego.

Przepisy ustawy[13] dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej, nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przeznaczony, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej[14]. Zasiłek celowy może być przyznany również osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego[15] oraz klęski żywiołowej[16] lub ekologicznej. W przypadku zaistnienia zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych i ekologicznych zasiłek może być przyznany niezależnie od osiąganego dochodu.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach[17] osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, zasiłek okresowy lub celowy oraz pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Gmina może przyznać osobie lub rodzinie pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Pomoc w formie świadczenia pieniężnego może być przyznana w formie jednorazowego zasiłku celowego lub w formie nieoprocentowanej pożyczki. Wysokość, szczegółowe zasady i tryb przyznawania i zwrotu zasiłku celowego określa rada gminy w formie uchwały. Pomoc w formie rzeczowej polega na udostępnieniu maszyn i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy. Przedmioty i urządzenia udostępniane są na podstawie umowy użyczenia[18].

Poza przypadkiem zasiłku stałego sama wypłata świadczeń finansowych nie rozwiązuje problemu ubóstwa. Korzystający z pomocy społecznej nie są zwykle w stanie samodzielnie wydobyć się ze swojej trudnej sytuacji, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W praktyce często dochodzi do trwałego uzależnienia od świadczeń, które z założenia powinny mieć charakter doraźny. Ponadto, wbrew powszechnym opiniom korzystanie z pomocy społecznej w postaci pieniężnej nie jest dla beneficjentów ani pożądanym, ani komfortowym rozwiązaniem problemu. Zdecydowana większość zmuszonych do zwrócenia się o pomoc odczuwa, wstyd, upokorzenie i poniżenie oraz deklaruje, że wolałaby samodzielnie zarabiać ma swoje utrzymanie, jednak wraz z upływem czasu i koniecznością ponawiania prośby o przyznawanie środków pieniężnych następuje przystosowanie, które wiąże się ze znacznymi kosztami psychologicznymi i społecznymi. Źródłem tych kosztów jest fakt, że forma pomocy nie zakłada normy wzajemności, jednocześnie definiując biorcę pomocy w roli wspomaganego i w sposób trwały hamuje jego rozwój i ogranicza samodzielność[19]. W efekcie korzystający z pomocy społecznej nie traktują otrzymywanych świadczeń jako doraźnego środowiska dojścia do samodzielności, ale jako stały element możliwych do uzyskania, a nawet należnych dochodów[20]. Aby ograniczyć możliwość tworzenia się takich sytuacji i postaw, konieczne jest obok lub zamiast przyznawania pomocy o charakterze finansowym, prowadzenie działań, które w nomenklaturze pomocy społecznej nazywa się pracą socjalną[21].

Zakończenie

Praca socjalna to działalność zawodowa mająca na celu pomoc osobom i rodzinom we wzmacnianiu lub odzyskiwaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie poprzez pełnienie odpowiednich ról społecznych oraz tworzenie warunków sprzyjających temu celowi [22]. Praca ta świadczona jest na rzecz poprawy funkcjonowania osób i rodzin w ich środowisku społecznym. Musi wzmocnić aktywność i samodzielność życiową, a także więzi ze społecznością lokalną w celu zapewnienia współpracy i koordynacji działań instytucji i organizacji istotnych dla zaspokojenia potrzeb członków tej społeczności.

Niestety państwo nie spełnia swoich zadań wobec tej grupy społecznej, która jest marginalizowana i wykluczona z normalnego funkcjonowania społecznego. Przyjęcie stawki minimalnej w wysokości 30 zł. miesięcznie urąga jakim kol wiek przesłankom i niweczy rozumny stosunek tej grupy wobec państwa. Prowadzi do wzrostu patologii i rozwiązań siłowych a to nie służy zintegrowanemu rozwojowi kraju[23].

Literatura

1. Ustawa o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593)

2. Ibidem, art. 2.1.

3. Godność jest wartością konstytucyjną, gdyż Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. w art. 30 stanowi, iż przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela, oraz że jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

4. H. Szurgacz, Wstęp do prawa pomocy społecznej, Wrocław 1993, s.39.

5. Ustawa o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593) art. 4

6. Ibidem

7. G. Baczewski, Oblicza biedy w Zjednoczonej Europie, s. 155

8. art. 8 Ustawy

9. J. Hryniewicz, Zakres i kierunki zmian w pomocy społecznej, [w:] Reformy społeczne. Bilans dekady. red. M. Rymsza, ISP, Warszawa 2004, s. 107

10. art. 48 ustawy o pomocy społecznej

11. art. 37, art. 38, art. 39 – 40, art. 41 pkt. 1, art. 43

12. A. Prokurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, Praca Socjalna 2004, nr 4, s.83.

13. Art. 38 ustawy o pomocy społecznej

14. Wyrok NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r (SA/Gd 1472/9, LEX NR 44079).

15. Zdarzenie losowe oznacza jakiekolwiek zdarzenie, np. wypadek komunikacyjny, niezależne od osoby uprawnionej do świadczenia, w wyniku, którego poniosła ona stratę.

16. Klęska żywiołowa – zgodnie z art. 3 ustawy z dn. 18 kwietnia 2002 r. – jest to zdarzenie, które powoduje, lub może spowodować degradację środowiska, stwarzając poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia ludzi lub zasobów przyrody oraz działalności gospodarczej.

17. art. 41 ustawy o pomocy społecznej

18. Dz.U. z 1964 r, Nr 16, poz. 93 ze zm.

19. H. Brzuszczak, O przyjmowaniu pomocy społecznej przez biednych (Wstyd, upokorzenie, przyzwyczajenie…), „Kultura i Edukacja” 2003, nr 1, s. 23-44.

20. D. Zalewski, Rola instytucji pomocy społecznej w przeciwdziałaniu procesowi marginalizacji społecznej, Polityka Społeczna” 1999, nr 11-12, s. 26.

21. G. Baczewski, Oblicza biedy…, s. 158.

22. Ustawa o pomocy społecznej, art. 6 pkt. 12.

23. o czym piszą Z. Małkiński i T. Zaborowski w: Społeczeństwo zintegrowane wobec problemów. IBEN Gorzów Wlkp. 2011

Проблемы создания административных судов в российской федерации Формы социальной помощи в Польше

Cборник научных статей
«Проблемы взаимодействия хозяйствующих субъектов реального сектора экономики России: финансово-экономический социально-политический, правовой и гуманитарный аспекты»,
СПб.: Институт бизнеса и права, 2011
© Институт бизнеса и права с 1994 года