!

 
 
 
      
      
  
, ,
:





Rambler's Top100  
 
 
 


designed by baranenko.com  

Powered by Sun

. 1, .2.

1mgr, Europejski Ruch Społeczny Oddział w Irlandii Północnej

2prof. dr hab. dr h.c. Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Bielsku Białej

Zdzisław Małkiński1, Tadeusz Zaborowski2. SPOŁECZNE SKUTKI BEZROBOCIA

1. Wprowadzenie

Skala bezrobocia, które powstało w wyniku transformacji ustrojowej w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku, ujawniła słabość władzy w walce z tym zjawiskiem. Trwa ono w większym lub mniejszym natężeniu, w skali tak dużej, że negatywne jego skutki niszczą z pokolenia na pokolenie grupy społeczne. Problem jako taki dobrze znany jest z okresów wielkich kryzysów gospodarczych, zaś dzisiaj stanowi nieodłączny element kosztów społecznych dokonanej transformacji gospodarczej. Nawet wizja Zjednoczonej Europy ze wspólnym rynkiem pracy, a co za tym idzie przemieszczeniem się mas ludzkich w obszary o zwiększonym popycie na pracę ludzką nie jest w stanie utrzymać pełnego zatrudnienia. Nie trudno zauważyć, że mamy do czynienia z administrowaniem bezrobociem, co może chwilowo wycisza napięcia społeczne, ale ich nie usuwa. Brak jest jasnej, pełnej, długofalowej polityki władz na wszystkich poziomach zarządzania, poczynając od władz centralnych a kończąc na lokalnych samorządach, zmierzającej do strukturalnego obniżenia poziomu bezrobocia nawet do tzw. minimum humanitarnego. Wcześniejsze wielkie kryzysy gospodarcze, wywołujące bezrobocie na podobną skalę kończyły się wojnami, w tym dwoma światowymi. W sposób naturalny rzec by można, skala bezrobocia malała do minium, co dawało światu poczucie boomu gospodarczego, bo odbudować trzeba było wiele, a rąk do pracy brakowało. Lata pokoju ponownie stworzyło iluzję nadmiaru siły roboczej.

2. Skutki bezrobocia

Człowiek, jako istota społeczna realizuje swoje potrzeby w otoczeniu ludzkim. Doskonałą teorię opracował Abraham Harold Maslow autor hierarchii potrzeb (tzw. piramida Maslowa). W swojej książce - Motivation and Personality - uświadomił, że potrzeby fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności i szacunku, do których zaspokojenia człowiek dąży, są nieodłącznym atrybutem człowieczeństwa. Jeżeli tę hierarchię potrzeb będziemy analizować z punktu widzenia człowieka bezrobotnego, uświadomimy sobie jak wielką szkodę wyrządza system społeczny nie dający człowiekowi możliwości pracy i co się z tym wiąże, godnego życia jemu i jego rodzinie. Stan bezczynności zawodowej, jakim jest długotrwałe bezrobocie pustoszy ludzką psychikę i marnuje energię społeczną człowieka.

Zagrożenie materialnej egzystencji bezrobotnego i jego bliskich łączy się z destabilizacją życia rodzinnego. Konieczne staje się zmienienie przyzwyczajeń konsumpcyjnych a często i wyrzeczeń codziennych potrzeb. Brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb materialnych, powoduje pojawienie się braku poczucia bezpieczeństwa bezrobotnego ale i jego rodziny. Istotną kwestią staje się też brak realizacji potrzeby przynależności (do grupy społecznej czy zawodowej). W tej sytuacji pojawia się stan niskiej samooceny i braku zaspokojenia takich potrzeb jak potrzeba uznania oraz samorealizacji. Człowiek bezrobotny posiadający kompetencje zawodowe w określonym zawodzie staje się bezużyteczny i ma tego świadomość.

Negatywnych skutków bezrobocia nie zlikwiduje się administracyjnie. W systemie polskim, ale także i w innych krajach, gdy zjawisko bezrobocia pojawiło się, jako dotąd nieznane dla większości społeczeństwa na masową skalę, począwszy od 1989 roku, krokiem zaradczym władz stała się przygotowana w grudniu 1989 roku ustawa dotycząca bezrobocia, która przyznawała wszystkim zarejestrowanym w urzędach pracy, zasiłki dla bezrobotnych. Co miesięczny zasiłek przysługiwał bezterminowo nawet osobom, które wcześniej nie pracowały. Ta wydawałoby się humanitarna wola władz państwowych, szybko została zweryfikowana możliwościami, jakie miało państwo i dzisiaj po ponad 20 latach wygląda zupełnie inaczej. Społeczne bezpośrednie koszty bezrobocia stały się tak wysokim ciężarem finansowym, że wprowadzono szereg ograniczeń czasowych i formalnych w otrzymywaniu zasiłków. Ten przykład uwidocznił, że w szerokim społecznym wymiarze bezpośrednie koszty społecznych skutków bezrobocia, są tak wysokie, iż nierealne jest ich ponoszenie w dłuższym horyzoncie czasowym.

Pośrednie społeczne skutki bezrobocia, powstałe w wyniku niezdolności państwa do jego ograniczenia, ale i do ochrony ekonomicznej populacji ludzi bezrobotnych i ich rodzin, są następujące:

- powstają obszary społecznego ubóstwa, które generują z kolei obszary patologii społecznych i są źródłem napięć społecznych,

- ubóstwo ekonomiczne prowadzi nieuchronnie do pogorszenia zdrowia populacji bezrobotnych, a co za tym idzie zwiększenia kosztów leczenia i szpitalnych,

- patologie społeczne, w tym alkoholizm, nie przestrzeganie norm współżycia społecznego (chuligaństwo, przestępczość), prowadzą do wzrostu kosztów utrzymania policji, sądów i zakładów karnych,

- spada morale i dyscyplina społeczna niezbędna do normalnego funkcjonowania społeczeństwa. Tak masowe bezrobocie staje się negatywną napędową siłą społeczną, kreującą zły model stosunków społecznych,

- rzesze bezrobotnych opuszczają swój kraj w poszukiwaniu pracy, poza granicami. Prowadzi to do zachwiania relacji pokoleniowych w obowiązującym od czasów Kanclerza Rzeszy - Otto Eduarda Leopolda von Bismarck-Schönhausena - systemie emerytalnym wielu krajów Europy Środkowo - Wschodniej, a w następstwie braku ich wydolności płatniczych wobec kolejnych pokoleń emerytów, - ten ogromny problem społeczny rzutuje na stan gospodarki państwa. Zamiast przyrostu dochodu narodowego przyrasta zadłużenie państwa. Zadłużenie kraju zaczyna wymykać się spod jakichkolwiek reguł ekonomicznych, co grozi kolejnymi wstrząsami społecznymi. Z jednej strony władze stają przed koniecznością cięcia wydatków społecznych, z drugiej nakładania większych zobowiązań podatkowych na podmioty gospodarcze.

Masowe bezrobocie ma wpływ na stan psychiczny bezrobotnych nawet z tego powodu, że wysiłki zmierzające do znalezienia jakiejkolwiek pracy nie przynoszą skutku i osoba taka popada w swoisty marazm i żyje z poczuciem beznadziejności swojego położenia społecznego. Często w wyniku tak układających się zdarzeń, bezrobotny popada w choroby natury psychicznej, depresję, a w konsekwencji staje się ofiarą tego wykluczenia zawodowego. Brak pracy w dłuższym okresie czasu uwidacznia się też spadkiem aktywności życiowej, człowiek żyje ``z dnia na dzień`` mając świadomość, że następnego dnia też się nic nie zmieni. Spada motywacja do poszukiwania nowej pracy, a możliwości otrzymania pracy wydają się nikłe, czy wręcz beznadziejne. Masowe bezrobocie powoduje też niezdrowe stosunki społeczne wśród ludzi, którzy mają poczucie ciągłego zagrożenia swojego bytu materialnego. Dążąc do zaspokojenia niezbędnych potrzeb materialnych bezrobotny podejmuje się prac dorywczych, często nielegalnych, co powoduje dalsze poczucie narastania zagrożenia, tym razem z powodu nieprzestrzegania obowiązujących praw społecznych. Brak jakiejkolwiek pracy prowadzi natomiast do zmiany postaw wobec codziennych obowiązków, bezrobotny szuka zajęć, które prowadzą jedynie do bezproduktywnego zajęcia czasu wolnego. Osoba długotrwale bezrobotna traci poczucie własnej wartości. Staje się bardziej podatna na wpływy innych osób, często z pogranicza środowisk przestępczych, skąd już jeden krok do demoralizacji społecznej i przestępczości.

3. Wnioski

W tym stanie rzeczy zjawisko bezrobocia nasuwa następujące wnioski:

Jest to negatywne zjawisko społeczno-ekonomiczne. Nawet minimalne bezrobocie tzw. higieniczne dla zdrowej konkurencji na rynku pracy, a w konsekwencji dla gospodarki, jest szkodliwe dla człowieka a szerzej dla społeczeństwa.

Administrowanie bezrobociem w ramach Urzędów Pracy powinno być zastąpione działaniami na rzecz jego likwidacji. Nie rozwiązują tej kwestii praktyki wysyłania ludzi na wcześniejszą emeryturę, tzw. emerytury pomostowe, czy administracyjne ograniczanie populacji bezrobotnych poprzez formalne przyznawanie statutu na określony, z reguły krótki okres czasu, po którym bezrobotny znika z krajowych statystyk.

Wszelkie programy aktywizacji zawodowej bezrobotnych, są pożądane, powinny być priorytetem dla sprawujących władzę. Kwestia ta powinna stanowić wspólną płaszczyznę działań na forum sejmowym i wszelkich organizacji pozarządowych. Mamy do czynienia z obszarami zaniedbań gospodarczych, mogących stanowić źródło nowych miejsc pracy.

Biorąc pod uwagę aktualny stan rozwoju gospodarczego, niskie obciążenia podatkowe, obniżenie kosztów pracy nie wpłynie zasadniczo na spadek bezrobocia.

Usprawnienia na płaszczyźnie administracyjnej, tzw. znoszenie barier administracyjnych ograniczających przedsiębiorczość w minimalnym stopniu mogą otworzyć drogę do pracy bezrobotnemu.

Racjonalizacja zatrudnienia w Europejskim Obszarze Gospodarczym, może wyraźnie ograniczyć podaż siły roboczej w części państw Europy Środkowo - Wschodniej. Niemniej w sytuacji światowego kryzysu gospodarczego takie możliwości maleją. Ponadto w tym przypadku należy wziąć pod uwagę postawy ludzkie niechętne do podejmowania decyzji o emigracji zarobkowej.

1. Z. Małkiński, T. Zaborowski. Wybrane aspekty bezpieczeństwa socjalnego osób w wieku 60+ na przykładzie Irlandii Północnej. W: Rewaluacja bezpieczeństwa publicznego. Monografia pod red. T. Zaborowski. KNOiZ PAN O/Poznań, WSZ Kadry dla Europy w Poznaniu, PMUT STANKIN Moskwa, IBEN Gorzów Wlkp., 2011, s.112-119.

2. A. Kaleta, T. Zaborowski. Polityka ograniczania ubóstwa w Polsce - rozwiązania prawno administracyjne. W: Pro et contra ekologii pogranicza. Monografia pod red. T. Zaborowskiego. KNOiZ PAN O/Poznań, WSZ Kadry dla Europy w Poznaniu, PMUT STANKIN Moskwa, IBEN Gorzów Wlkp., 2011, s.141-146.

3. T. Zaborowski. Patologie władzy samorządowej. W: Pro et contra ekologii pogranicza. Monografia pod red. T. Zaborowskiego. KNOiZ PAN O/Poznań, WSZ Kadry dla Europy w Poznaniu, PMUT STANKIN Moskwa, IBEN Gorzów Wlkp., 2011, s. 92- 99.

4. .. , .. . . . .. , 2011.


C
« : - -, »,
.: , 2011
© 1994